De natuur als klaslokaal

Toen een collega-docent eens aan Walter Tuerlings vroeg of hij kinderen op een speelse manier kon leren wat vierkante en kubieke meters waren, hoefde hij niet lang na te denken. Zonder te twijfelen nam hij de kinderen mee naar het bos. Daar vertelde hij hun dat ze een hut mochten bouwen.

Vol enthousiasme begonnen de kinderen met het verzamelen van spullen en de bouw van de hut. Toen ze eenmaal bezig waren, kregen ze een rolmaat van Tuerlings om de hut op te meten. Aan de hand daarvan legde hij de kinderen uit hoe ze vierkante en kubieke meters konden meten.

De lesmethode van Tuerlings is een mooi voorbeeld van de bij­zondere wijze waarop de geboren Waalwijker, die tegenwoordig in Haaren woont, les gaf. Als vakleerkracht duurzaamheid, natuur en milieu bij Stichting Scala, de scholenkoepel waar dertien scholen in de gemeente Heusden bij zijn aangesloten, nam hij de kinderen het liefst mee naar buiten.

‘Kinderen en de natuur hebben mij altijd getrokken’, zegt Tuerlings, die onlangs met pensioen ging, maar iets tastbaars achterliet. Op het terrein van een oude bosbessenkwekerij opende Stichting Scala op zijn initiatief de Bosbessenschool, waar hij samen met Frans van Buul (manager onderwijskwaliteit en -innovatie) een leslokaal in de natuur ontwikkelde. Leerkrachten van de aangesloten scholen konden zelf bepalen hoe vaak ze kwamen en wat ze de kinderen wilden leren.

‘Ik liep al heel lang met een bepaalde frustratie rond, omdat we de aardbol met zijn allen aan het verknoeien zijn. Daarom heb ik altijd enorm de behoefte gevoeld om kinderen meer over de natuur te leren en over wat ze buiten allemaal tegenkomen. Liefde voor de natuur is de enige manier om de natuur, en dus onszelf, te beschermen.’

Zelf kreeg Tuerlings die liefde al op jonge leeftijd van zijn opa met de paplepel ingegoten. Die nam hem als kind mee naar het bos om paddenstoelen te verzamelen voor het avondeten. Intussen vertelde hij van alles over planten, bomen, insecten en nog veel meer. ‘Ik vond het geweldig’, herinnert Tuerlings zich.

Hoewel het zaadje was geplant, duurde het even voordat Tuerlings zich daadwerkelijk op de natuur stortte. In zijn jeugd had hij naar eigen zeggen – zoals bijna elke puber – andere interesses. Bovendien drukte zijn vader hem van jongs af aan op het hart dat het belangrijk was dat hij een goedbetaalde baan moest kiezen om voor zijn gezin te kunnen zorgen. In de natuur- en kunstsector had je daar weinig kans op, zei hij.

Tuerlings werd opgeleid als marketeer en was later vijftien jaar eigenaar van een metaalbedrijf. Maar in 2001 besloot hij het bedrijf te verkopen en ging hij iets doen wat hij echt leuk vond. Hij volgde de deeltijdopleiding natuur- en bosbeheer en werd IVN-natuurgids. Het plan was nog even om boswachter te worden. Tot hij een vacature zag voor de functie van conciërge op basisschool Het Vlot in Drunen, waar zijn kinderen op hadden gezeten.

‘Dat leek me leuk, mits ik het werk onder mijn voorwaarden mocht invullen. Ik kwam niet alleen om kopietjes te maken, koffie te zetten en technische klusjes te doen. Ik wilde de schooltuin veranderen, zodat de kinderen daar allerlei lessen konden krijgen en er de natuur konden ervaren’, vertelt hij.

Tuerlings voelde zich als een vis in het water en al gauw was hij als vervanger van een zieke juf les aan het geven in de schooltuin. Hij liet de groepen 1 en 2 een bloem met een pincet ontleden en met de oudere kinderen ging hij kijken hoeveel soorten bomen er rondom de school stonden. ‘Ik bedacht allerlei manieren om lessen in de buitenlucht te kunnen geven.’

Niet veel later riep de directeur-bestuurder van Stichting Scala hem bij zich. ‘Hij vroeg zich af wat voor een gekke lessen ik als conciërge gaf en of een andere rol niet beter bij mij zou passen’, aldus Tuerlings. ‘Ik werd vakleerkracht duurzaamheid, natuur en milieu voor alle aangesloten scholen en kreeg een jaar de tijd om het nut van die lessen te bewijzen.’

Tuerlings zette een eigen lesprogramma op, liet kinderen hun thuis opgemeten slaapkamer op ware grootte op het schoolplein tekenen, nam ze met een emmer en maatbekers mee naar een vijver om inhoudsmaten te leren en vertelde ze over de plastic­soep en hoe zij daaraan bijdroegen als ze een plastic flesje op straat gooiden.

De lessen sloegen aan, dus hoefde Stichting Scala niet lang na te denken toen Tuerlings met het voorstel kwam om de bosbessenkwekerij, die te koop stond, over te nemen en op het meest biodiverse stukje grond in de omgeving de Bosbessenschool te beginnen. Inmiddels zijn er twee locaties van de Bosbessenschool in de buitenlucht en eentje bij basisschool ’t Kompas in Nieuwkuijk voor de dagen dat het slecht weer is.

Op de school is een lokaal omgetoverd tot Scalatheek: een gedigitaliseerd uitleensysteem waar leerkrachten van scalascholen leskisten en spullen voor in de natuur kunnen ophalen. Tuerlings mag dan van zijn pensioen genieten, zijn ideeën leven voort. Mede door een nieuwe coördinator van de Bosbessenschool.

En helemaal met pensioen is Tuerlings overigens niet. Hij is onderwijs-zzp’er en bedacht met Van Buul de Bosbessenbus. De bus moet onder andere drempelverlagend werken voor schoolklassen om naar educatieve lessen in de buitenlucht te gaan. ‘Natuur en kinderen zijn mijn grote passies en ik vind niks mooier dan me daarvoor te blijven inzetten.’