5 min

Een duizendpoot op het gebied van klimaat- en energietransitie

Interview

Als hoogleraar Economic Regulation & Market Governance of Network Industries aan Tilburg University houdt Saskia Lavrijssen (47) zich bezig met de klimaat- en energietransitie. Daarbij onderzoekt ze onder meer hoe burgers meer betrokken kunnen worden bij de aanpak van de problemen op dit gebied. ‘Mensen gaan zich veel actiever inzetten als ze ergens deel van uitmaken en zien of voelen waarom iets belangrijk is. Alleen zo kunnen we de klimaatverandering tegengaan en de energietransitie met z’n allen versnellen.’

OP DE VRAAG wat een goed voorbeeld van sociale innovatie op het gebied van duurzaamheid is, hoeft hoogleraar Saskia Lavrijssen niet lang na te denken. Ze wijst op het burgerwindpark Spinderwind in Tilburg-Noord. Bij het grootschalige project hebben elf energiecoöperaties uit de gemeente Tilburg en de regio Hart van Brabant de handen ineen geslagen. De burgers - de leden van verschillende samenwerkende energiecoöperaties - zijn voor vijftig procent eigenaar van het windpark.

Tijdens de wervingscampagne, zo’n vijf jaar geleden, haalden 691 leden van de energiecoöperaties samen anderhalf miljoen euro op om het windpark te realiseren. De deelnemende burgers ontvangen een goed rendement en ondersteunen tegelijkertijd de lokale energiecoöperaties om nog meer duurzame projecten te realiseren. ‘Op deze manier maak je mensen onderdeel van de transitie en draagt iedereen bij aan de verduurzaming van de regio’, zegt Lavrijssen.

Burgers betrekken

Het is een van de thema’s waar zij zich als hoogleraar Economic Regulation & Market Governance of Network Industries, samen met haar collega’s van Tilburg University, mee bezighoudt. Met andere universiteiten en partners in de regio doet ze onder meer onderzoek naar de vraag hoe burgers betrokken kunnen worden om problemen op het gebied van klimaat en energie aan te pakken. ‘Daar valt nog een wereld te winnen’, zegt de hoogleraar uit Oisterwijk in haar kamer op de universiteit.

‘We onderzoeken niet alleen wat technologisch mogelijk is en hoe we dat juridisch en ethisch kunnen inpassen. We kijken ook hoe we ervoor kunnen zorgen dat de consument de mogelijkheden en de beperkingen van de technologische ontwikkeling begrijpt, de ontwikkeling accepteert en toepast. Dat lukt het beste door burgers er voortdurend bij te betrekken, duidelijk te communiceren en hun eigenaarschap te geven. Mensen gaan zich veel actiever inzetten als ze ergens deel van uitmaken en zien of voelen waarom iets belangrijk is.’

Academische Werkplaats

Dat draagvlak om de klimaat- en energieproblemen aan te pakken, wil ze op meer plekken creëren. Het is een van de redenen dat Lavrijssen sinds begin dit jaar een van de voortrekkers is van de Academische Werkplaats Klimaat en Energie. Hierin zijn Tilburg University, Avans Hogeschool, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, gemeente Tilburg, Essent, Enexis, Alliander, Heijmans en Stedin een meerjarige samenwerking aangegaan om de klimaatcrisis een halt toe te roepen.

Niet de technologische, maar de sociale innovatie die nodig is om de energietransitie te versnellen, staat in de samenwerking voorop. ‘We willen ervaringen en ideeën uitwisselen’, aldus Lavrijssen. ‘Bijvoorbeeld over welke slimme interventies het gedrag van burgers kunnen veranderen, door grote bedrijven gerichte heffingen op bepaalde uitstoot op te leggen of door ervoor te zorgen dat de energietransitie betaalbaar is voor iedereen.’

Met de Academische Werkplaats wil Lavrijssen op basis van goed onderzoek echt impact creëren, zegt ze. Dat kan volgens haar door goed samen te werken. ‘Er is zoveel kennis in de regio, maar die is vaak versnipperd. Door samen op te trekken, blijft het niet alleen bij rapporten, maar willen we de ideeën ook in de praktijk brengen om de energie- en klimaatproblemen tegen te gaan.’ Ze vervolgt: ‘Zo zijn we bezig met het opzetten van een kader voor provincies en gemeenten om te beoordelen of het vanuit het idee van ‘Brede welvaart’ wenselijk is om in bepaalde wijken te investeren in buurtbatterijen.’

‘Bijsocialeinnovatiegaatheteromnieuweprojectenopnieuwemanieren,metveelbetrokkenheidvandeburgers,totstandtebrengen’

Lesgeven op basisscholen

Ze voorziet problemen als er niet snel iets verandert. ‘Je ziet het nu al: de bosbranden in Griekenland, verdroging en dan weer enorme regenbuien en hagelstenen zo groot als golfballen. De zeespiegel stijgt en in bijvoorbeeld India gaan nu al mensen dood door extreme hitte.’ Actie op verschillende niveaus is vereist. Van mondiale interventies en Europese regelgeving tot regionale en lokale initiatieven, waar Lavrijssen zich voor inzet. ‘De regionale en lokale initiatieven zijn minstens zo belangrijk, omdat je daarmee sneller iets kunt bewerkstelligen en omdat er op die niveaus veel energiegebruik plaatsvindt.’

Zelf gaat Lavrijssen langs op basisscholen om kinderen les te geven over klimaat en energie. ‘Dan vertel ik wat de energietransitie is, welke vormen van energie er zijn en wat je zelf kunt doen om minder energie te verbruiken. Hoe eerder je het kinderen bijbrengt, hoe meer begrip ze ervoor krijgen, met hun ouders over het onderwerp in gesprek gaan of er interesse voor ontwikkelen bij hun toekomstige school- of studiekeuzes’, aldus Lavrijssen.

Spin in het web

Het is nog niet alles wat ze doet. Lavrijssen is als ambassadeur verbonden aan de Duurzame Energie Coöperatie Oisterwijk en zit ook in de Mijnraad. Dat is een onafhankelijk adviesorgaan dat de minister van Economische Zaken en Klimaat adviseert over de verlening van verschillende mijnbouwvergunningen. Daarnaast is ze directeur van TILT, een toonaangevend onderzoeksinstituut aan Tilburg University waar meer dan negentig onderzoekers werken op het gebied van recht, technologie en maatschappij.

‘Ik vind het verbinden van onderwijs, onderzoek en maatschappelijke vraagstukken heel uitdagend en inspirerend. Daarom ben ik op zoveel terreinen actief’, zegt Lavrijssen. ‘Ik heb de afgelopen jaren een sterk team kunnen opbouwen en vind het geweldig om met studenten en maatschappelijke partners te werken. Ik kan het niet alleen. Ik ben een soort spin in het web.’

Daarbij is sociale innovatie op het gebied van duurzaamheid dus een belangrijk thema. En het burgerwindpark Spinderwind is een sprekend voorbeeld. ‘Bij sociale innovatie gaat het erom nieuwe projecten op nieuwe manieren, met veel betrokkenheid van de burgers en andere belanghebbenden, tot stand te brengen. Alleen dan kunnen we de klimaatverandering tegengaan en de energietransitie met zijn allen versnellen. Daar doen we het voor.’ <

De portretten bij dit interview zijn gemaakt door Frank Ruiter. Rabo &Co kreeg een kijkje achter de schermen en sprak met Frank over hoe hij te werk gaat en wat hem inspireert.

  • Auteur: Guus Peters
  • Fotograaf: Frank Ruiter

Meer lezen over dit onderwerp?

Wat vind jij van de digitale Rabo &Co?

Wat fijn dat je je mening wilt geven over de digitale Rabo &Co. Daar zijn we heel blij mee.

max. 500 tekens