Betterwird gaat voor een energiehub

In januari 2023 sloeg de schrik de ondernemers op Betterwird om het hart. Tijdens een bijeenkomst van netbeheerder Liander en de gemeente Noardeast-Fryslân werd duidelijk dat het stroomnet vol zit, zowel voor het afnemen als het terugleveren van stroom.

‘Dat was een schok’, zegt Marc de Jager, voorzitter van de inmiddels opgerichte Duurzame Energie Coöperatie Betterwird en tevens directeur van de Dokkumer Vlaggen Centrale (DVC). ‘We zijn met een kopgroep van zes grote bedrijven op Betterwird en een vertegenwoordiging van Handel & Industrie Dokkum om tafel gegaan, om ons te buigen over deze problematiek. De gemeente, Rabobank en adviseurs hebben zich erbij aangesloten.’ Naast DVC zitten Fortuin, Probo, Dokwurk, Ensel en NNDI in de kopgroep.

De Jager geeft voorbeelden van hoe urgent de problemen nu zijn. ‘Ensel Staalkonstrukties wil een nieuw pand op Betterwird bouwen, maar daarvoor moeten ze hun huidige energieaansluiting meeverhuizen. Het oude pand wordt dan in feite waardeloos. Fortuin kan geen nieuwe machine voor pepermuntproductie installeren. Bij ons worden zonnepanelen uitgeschakeld bij veel zon. We kunnen een derde van de zonnestroom niet terugleveren. De markt vraagt om duurzame producties, maar wij kunnen door de netcongestie niet van het gas af en dus niet verduurzamen.’

Het samenwerkingsverband besloot het vraagstuk breed op te pakken. Dit leidde in oktober van vorig jaar tot het ondertekenen van de Green Deal. De deelnemende partijen zetten zich in voor een energieneutraal, groen en klimaatbestendig bedrijventerrein.

‘De focus ligt eerst op duurzame energieopwekking. We zijn gaan rekenen wat er nodig is als we volledig overschakelen op groene energie. Alle deelnemende bedrijven hebben hiervoor heel transparant alle cijfers op tafel gelegd’, aldus De Jager.

Op Betterwird verbruiken de gezamenlijke bedrijven één miljoen kuub gas en tien miljoen kilowattuur stroom. Als ze allemaal van het gas gaan, is er behoefte aan twee keer zoveel stroom. Dan is de totale energievraag inclusief buffer 25 gigawatt.

‘In die berekening is de uitbreiding van Betterwird niet meegenomen. Bedrijven krijgen daar een standaard elektriciteitsaansluiting. Daar kun je alleen lampen mee laten branden en dus is dat volstrekt onvoldoende voor productiebedrijven. Hierdoor kunnen er geen bedrijven komen op de geplande uitbreiding. Verzwaring van het net staat pas gepland in 2031. En een jaar later zitten we meteen weer op slot.’

Het plan van de Duurzame Energie Coöperatie Betterwird, waaraan 61 bedrijven met zo’n 3500 werknemers meedoen, is te komen tot een energiehub. Dat houdt in dat de coöperatieleden zelf zon- en windenergie opwekken, deze opslaan in accu’s om pieken op te vangen en overtollige groene stroom leveren aan onder andere de beschermde binnenstad van Dokkum, waar zonnepanelen niet zijn toegestaan.

Op dit moment wordt op Betterwird 2,5 gigawatt stroom opgewekt met zonnepanelen. Bedrijfsdaken bieden ruimte voor nog eens 2,5 gigawatt. ‘Dat is dus nog onvoldoende om op die 25 gigawatt te komen. Om aan de energievraag te voldoen, willen we tien windmolens met een ashoogte van 46 meter plaatsen die in totaal 26 gigawatt opleveren.’ Voor sommige bedrijven, waaronder DVC die veel warmte gebruikt voor het drogen van de vlaggendoeken, is warmteopslag in een zandaccu een optie. Al deze plannen voor de energiehub vergen een investering van in totaal 20 miljoen euro.

Expert Oene Venema, die bedrijventerreinen begeleidt bij de energietransitie, is positief over de energiehub op Betterwird. ‘Je ziet de vastberadenheid en betrokkenheid van de ondernemers. Ze doen het met elkaar, gunnen elkaar iets en ze voelen de steun van de gemeente.’ Volgens Venema werken de bedrijven, Liander en Noardeast-Fryslân goed samen. ‘Betterwird is het eerste bedrijventerrein in Noord-Nederland waarvoor Liander een groepscontract gaat afsluiten. De bedrijven kunnen dan onderling de energie verdelen.’

Venema is stellig over de noodzaak van de komst van windmolens. ‘Geen windmolens is de start van de achteruitgang van Dokkum.’ Desgevraagd geeft wethouder Bert Koonstra ook aan dat hij overtuigd is van de noodzaak.

‘Wynenerzjy is nedich foar de kommende tsien oant fyftjin jier om de enerzjyhub te realisearjen. Dêrmei kinne wy de 3500 banen rêde’, aldus Koonstra, die zich sterk maakt voor het behoud van de werkgelegenheid en leefbaarheid. De ondernemers moeten keuzes maken in investeringen en willen perspectief. Verreweg de meeste bedrijven zijn geworteld in Dokkum. ‘Verhuizen is een laatste stap’, geeft De Jager aan.

Struikelblok is echter de bouw van de hoge windturbines. Provincie Fryslân staat die alleen toe op de bedrijventerreinen van Leeuwarden, Drachten, Sneek en Heerenveen. Een uitzondering wordt gemaakt voor Hallum, zo bleek tijdens een provinciale vergadering eind september. De wethouder noemt het een ‘tebeksetter’ dat Provinciale Staten niet ook een uitzondering wil maken voor Betterwird. ‘Wat yn Hallum kin, kin yn Dokkum ek.’

Koonstra roept de provincie op de deur niet dicht te gooien. Hij hoopt dan ook dat de Provinciale Omgevingsvisie, die geactualiseerd wordt, maatwerk gaat bieden voor Dokkum. Tegelijkertijd is het college van burgemeester en wethouders kritisch op de komst van grote windmolens. Koonstra wijst erop dat plaatsing ervan een zorgvuldig proces moet zijn, met goede landschappelijke inpassing en maatschappelijk draagvlak. ‘It wurdt in polityk-bestjoerlik trajekt fan lange azem.’