Afvalslib

Toen Waterschap Rijn & IJssel enkele jaren geleden in Zutphen een nieuw pand neerzette voor de productie van Kaumera, een stof uit afvalslib, moest dat geheel circulair worden. Daarbij ging de organisatie heel ver: er kwamen niet alleen zonnepanelen en een warmtepomp, ook werd Kaumera verwerkt in het glazuur van de toilettegels!

Dat zit zo: het Waterschap wint Kaumera uit korrels die ontstaan bij een nieuwe manier om afvalwater te zuiveren, de Nereda-methode. Daarbij dwarrelt het slib niet in vlokken neer, maar ontstaan er korrels. Deze methode is sneller, energiezuiniger en neemt minder ruimte in, doordat er in plaats van twee maar één zuiveringstank nodig is.

De korrels zijn onderzocht aan de TU Delft, alwaar een nieuwe grondstof werd ontdekt: Kaumera. Het bleek een soort wondermiddel: het biopolymeer houdt water vast, stoot water af, is brand­werend en bindt composietmaterialen.

In de Kaumera-fabriek in Zutphen, de eerste ter wereld, kan nu acht kuub Kaumera per dag worden geproduceerd. Inmiddels werken onder meer TU Delft, ingenieursbureau Royal HaskoningDHV en de waterschappen Rijn en IJssel en Vallei en Veluwe aan toepassingen voor de grondstof, vertelt Sandra de Wit, woordvoerder van het Kaumera-team. ‘We doen dit samen met allerlei marktpartijen en onderzoekers. Veel van de testen geven al mooie resultaten.’

Zo werden in Loenen in 2022 zestig bomen geplant, die werden bemest met een paar scheppen Kaumera. Wat bleek? Pas na vijf maanden hadden de jonge bomen water nodig, terwijl 2022 toch een heel droge zomer kende. Kaumera hield al die tijd water vast voor de nieuwe aanplant. Ook een proefproject met mais, om te kijken of Kaumera de groei stimuleert, geeft bemoedigende resultaten.

Delftse studenten hebben kunstleer weten te maken uit de slibkorrels en jonge kunstenaars kwamen met het idee om glazuur voor tegels te maken uit Kaumera. ‘We vinden het zelf ook bijzonder dat Kaumera zó veel positieve eigenschappen heeft’, aldus De Wit.

‘Op termijn wordt het een lucratieve stof, want waterzuiveringen hoeven minder slib af te voeren en kunnen Kaumera verkopen. De afspraak tussen de waterschappen is dat ze in 2050 volledig circulair zijn en deze grondstof past perfect in die ambitie.’

Zuiveringstechnicus Bas Arentz van het waterschap geeft een rondleiding door de fabriek. ‘De samenstelling van Kaumera hangt onder meer samen met de bacteriesoorten in het slib’, vertelt hij. ‘In Zutphen gebruiken we alleen restwater van FrieslandCampina. Maar afvalwater uit een andere industrie of met bijvoorbeeld medicijnresten levert mogelijk een andere kwaliteit Kaumera op. Stof met medicijnresten wil je niet toepassen in de landbouw, maar misschien wel in de bouw.’

Inmiddels is een laboratorium bezig om Kaumera te verwerken in een 3D-printpasta voor bouwblokken. Ook loopt er een test met gevelplaten. Daarvoor zijn de verbindende eigenschappen en de brandwerendheid van Kaumera heel belangrijk.

Er is veel internationale belangstelling voor de nieuwe stof, vertelt De Wit. ‘Door het winnen van Kaumera kan het zuiveren van water deels geld opleveren. Dat betekent dat schoon water ook in arme landen haalbaar wordt.’