Olifantsgras

Gertjan de Jong (51) hoorde voor het eerst over olifantsgras toen hij een biertje ging drinken met een vriend. De Jong, eigenaar van printshop Copy Partners, stoorde zich al een tijd aan de hoeveelheid plastic waarmee hij in z’n werk te maken kreeg. Dat moest toch milieuvriendelijker kunnen, dacht hij bij zichzelf.

Die vriend, Hein van Elderen, vertelde hem vervolgens over een gewas dat hij had aangeplant op zijn boerenbedrijf in Zwanenburg. In eerste instantie als dier- en milieuvriendelijke oplossing tegen het ganzenprobleem van het nabijgelegen Schiphol. Ganzen houden namelijk van open vlaktes. Het olifantsgras vormt een natuurlijke barrière om ganzen uit de buurt van start- en landingsbanen te houden. Veiliger voor zowel de dieren als de luchtvaart.

‘Olifantsgras is een houtachtige plant’, zei Van Elderen tegen De Jong. ‘Kun je daar niet iets mee?’ Het bleek het startschot voor een nieuw ondernemingsavontuur.

Olifantsgras, of miscanthus giganteus, zoals de plant officieel heet, bevat tal van handige eigenschappen: het heeft geen bemesting of bestrijdingsmiddelen nodig, dempt geluid, slaat vier keer zoveel CO₂ op als een boom en als je de miscanthus in het voorjaar fijn hakselt, groeit er het jaar erop weer een nieuwe plant uit. En dat vijfentwintig jaar lang. ‘Een topgewas voor luie boeren’, zegt De Jong met een knipoog. ‘Maar dan moet je als boer natuurlijk wel wat met die grondstof kunnen.’

In landen als Duitsland en Engeland worden de vezels van de miscanthus gebruikt om pallets mee te maken. Ook dienen de vezels als biobrandstof en worden ze als stalbedekking gebruikt. In Nederland geniet het gewas nog weinig bekendheid. ‘Er staat wat in de Achterhoek, in Zeeland en Brabant, maar bij elkaar zal het niet meer zijn dan achthonderd hectare’, zegt De Jong. Daar moet, als het aan hem ligt, snel verandering in komen.

De Jong ontdekte dat de miscanthusvezels vergelijkbaar zijn aan die van katoen en dat ze geschikt zijn om papier van te maken. ‘Boomvrij papier dus’, vertelt hij trots, ‘dat zo’n negentig procent duurzamer is dan ander papier, omdat we het lokaal kunnen telen en er voor het maakproces minder energie, water en chemicaliën nodig zijn.’

Samen met Van Elderen en andere partners onderzoekt De Jong nieuwe mogelijkheden om miscanthus te verwerken en te vermarkten. Dat leidde al tot verschillende nieuwe toepassingen. Miscanthus kan bijvoorbeeld als vulmiddel dienen in beton. ‘Dat maakt beton lichter en dus makkelijker te vervoeren’, legt De Jong uit.

‘Miscanthus heeft bovendien de eigenschap dat het geluid dempt en het is onderhoudsarm. Ideaal dus voor bijvoorbeeld geluidschermen en wegen.’ De Jong wijst naar een zakje op tafel. ‘Zie je die korrels? Bioplastic, ook voor zestig procent gemaakt van miscanthus. En we maken ook biologisch piepschuim.’

De mogelijkheden om veelgebruikte materialen in één klap een stuk duurzamer te maken door olifantsgras toe te voegen, lijken dus eindeloos. Hoe kan het dat dit dan niet eerder is ontdekt? De Jong: ‘Er was geen aanleiding. Papier, plastic, beton…het is nog volop voorhanden. Maar duurzaamheid wordt steeds belangrijker. Mijn doel is dan ook om een kleine revolutie te bewerkstelligen. Met papier en duurzaam bouwmateriaal waar geen boom voor hoeft te worden gekapt.’