‘Verhalen helpen je om jezelf en anderen beter te begrijpen’

Dat Barry Atsma (52) van toneelspelen hield, was al vroeg duidelijk. Zijn oudere broer Rimmert had een levendige fantasie en nam hem daar helemaal in mee: ‘Die vrouw wil ik trouwen, dit lied wil ik nu zingen – zo ging dat bij Rimmert. Als zijn jongere broer vond ik die ongeremdheid heerlijk, we konden eindeloos samen spelen.’ Toch leek het er lange tijd niet op dat Atsma er ook zijn beroep van zou maken; hij studeerde rechten in Utrecht, maar hoopte eigenlijk door te breken als proftennisser.

Dat veranderde op slag toen zijn moeder hem een theatercursus cadeau gaf. ‘Ik kwam in een heel goed groepje terecht: we gooiden onszelf zonder aarzeling voor de leeuwen en speelden de gekste rollen. Ik bakte er niks van, maar was meteen verkocht. Een paar maanden later meldde ik me aan voor de toneelschool in Utrecht.’

De rest is geschiedenis. Atsma speelde in bekende tv-series als Rozengeur & Wodka Lime en Voetbalvrouwen. Hij won een Gouden Kalf én een Rembrandt Award voor zijn hoofdrol in Komt een vrouw bij de dokter; daarna volgden indrukwekkende rollen in grote films als Knielen op een bed violen, Bankier van het verzet en Klem. Het klinkt als een droomcarrière, maar om nou te zeggen dat het makkelijk was om een bestaan als acteur op te bouwen? Bepaald niet. ‘In dit vak kun je enorme pech hebben en ongelooflijke mazzel. Talent alleen is niet voldoende, doorzettingsvermogen is minstens zo belangrijk.’

Vooral dat laatste had hij hard nodig, toen hij de boer op ging met zijn idee voor de tv-serie Bennie. ‘Alles wat ik in mijn leven had geleerd, kwam samen in die serie. Het leven met mijn broer, het acteren, het produceren. De drie hoofdrolspelers in Bennie spelen een compleet karakter, met een diepgang die de meeste kijkers niet kennen van mensen met het syndroom van Down. Daar zat ook mijn persoonlijke drive: ik wilde mijn liefde overbrengen voor Rimmert en bijzondere mensen zoals hij.’

‘De omroepen en andere streamingdiensten durfden het niet aan, maar Videoland zag het wél zitten. Rimmert was apetrots toen hij dat hoorde, maar helaas heeft hij het eindresultaat niet meer kunnen zien. Hij overleed aan corona, twee jaar voordat de serie klaar was.’

Atsma vindt het belangrijk dat we als samenleving ruimte blijven maken voor het delen van verhalen en creaties, vooral als ze afwijken van wat we al kennen. ‘De mensen in de voorhoede, de vernieuwers die durven afwijken van de norm, zetten dingen in beweging. Ze trekken anderen uit hun comfortzone en brengen hen op nieuwe ideeën. Neem singer-songwriter Billie Eilish: met haar unieke geest heeft ze een hele nieuwe wereld van taal en muziek geopend. Of kijk naar Vincent van Gogh, die ik speelde in de gelijknamige dramaserie. Hij verkocht tijdens zijn leven maar één schilderij. Pas na zijn dood werd gezien hoe geniaal hij schilderde.’

‘Dit soort zonderlinge geesten moeten we koesteren, zelfs al begrijpen we ze niet meteen. Ze verrijken ons op een unieke manier en laten zien dat er veel meer kleuren zijn dan zwart en wit. Ik kan me niet voorstellen dat AI ooit zal kunnen concurreren met onze menselijke scheppingskracht en de connectie die wij vanuit ons hart met anderen kunnen voelen.’

Ook commerciële partijen kunnen wat Atsma betreft een rol spelen bij het verbinden van mensen. ‘Ik vind het geweldig dat een streamingdienst als Videoland ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid voelt en daar bewust naar handelt. De serie Bennie heeft veel losgemaakt, zeker binnen gezinnen met neurodiverse mensen. Laatst stond ik bij een tankstation, toen iemand me vertelde hoezeer zijn familie zich had herkend in het verhaal, en dat ze er enorm om hadden gelachen. Maar ook een hitserie als Mocro Maffia is maatschappelijk relevant: hij is geproduceerd door een groep die normaal gesproken weinig kansen krijgt en vertelt een grimmig verhaal over een wereld die de meeste mensen niet kennen.’

Het partnerschap van Rabobank met het Nederlands Film Festival juicht Atsma eveneens toe. ‘Het NNF is een iconisch festival, dat mag nooit verloren gaan. De culturele impact ervan is groot, naast de meerwaarde die het heeft voor de Utrechtse horeca en winkels. Hier worden films vertoond die je normaal gesproken niet snel ziet’, stelt hij.

‘Daarnaast is het voor de sector een belangrijk moment om nieuwe contacten te leggen, ideeën uit te wisselen en workshops te volgen. Voor een klein landje doet onze filmindustrie het bijzonder goed. Sinds de komst van de streamingdiensten is de Nederlandse taal geen belemmering meer voor internationaal succes; dat genereert nog meer kansen. Ik vind het dan ook doodzonde dat de gemeente Utrecht heeft besloten de subsidie stop te zetten; de overheid zou juist moeten investeren in het festival. Maar als dat niet gebeurt, is het fijn dat een maatschappelijk betrokken partij als Rabobank een stap naar voren doet.’

Zelf voelt Atsma die betrokkenheid ook. Zo zet hij zich in voor FUIF, het Fantastisch Utrecht Inclusief Festival, dat wordt georganiseerd voor mensen die het lastig vinden om aansluiting te vinden en voor wie een bezoek aan een festival of theater niet vanzelfsprekend is. ‘Ik vind het leuk om mensen te leren kennen die anders zijn dan ik. Dat was de grote les van mijn broer. Rimmert trad iedereen met open vizier tegemoet.’