Natuurijs

Dat de Winterswijkse ijsbaan nog bestaat, is weinig minder dan een wonder, als je luistert naar het verhaal van ijsmeester Hendrik van Prooije. ‘Toen de ijsvereniging eind 2016 moest verhuizen, wilden we een moderne baan, zoals in Haaksbergen.’

‘We kwamen in contact met een ingenieur annex natuurijskenner en die bracht ons in contact met de UTwente en de ijsbaan in De Lier (ZH), waar moderne technieken werden toegepast om natuurijs te maken. Na een bezoek aan De Lier waren we overtuigd van het nut van gecontroleerd sproeien in plaats van de baan gewoon onder water zetten.’

De Winterswijkers gingen aan de slag. Vrijwilligers ontwikkelden een sproeiarm die per ronde ongeveer 0,2 millimeter water op een asfaltlaag aanbrengt. Als die bevroren is, komt er weer een laag van 0,2 millimeter overheen.

Van Prooije: ‘Zo bouwen we 1 tot 1,5 millimeter per uur op en hebben we na één nacht een ijsvloer van 10 tot 15 millimeter, afhankelijk van de atmosferische omstandigheden, waarbij vooral de helderheid van de hemel belangrijk is.’

Een andere belangrijke factor bij ijsvorming en bij het behoud van ijs is optrekkende bodemwarmte. Van Prooije: ‘Dooi komt vooral door opstijgende warmte uit de grond.’ En dus werd onder het asfalt een laag schuimbeton gelegd ter isolatie, een uitgave van honderdduizend euro die werd gefinancierd door een lening van een dorpsgenoot.

Maar ook aan de bovenkant van het asfalt moest warmte op afstand worden gehouden. In De Lier leerden de Winterswijkers dat een wit krijtlaagje op de baan de warmtestraling van de zon weerkaatst zodat het ijs langer blijft liggen. ‘Zowel het sproeisysteem als het witte krijtlaagje zijn bekende technieken in de kassen in het Westland’, vertelt Van Prooije.

Inmiddels is de ijsvereniging bezig met het testen van drie verschillende witte coatings op de zogeheten krabbelbaan, gelegen naast de vierhonderd meterbaan. De ijsmeester legt zijn ene hand op een stukje ongecoat asfalt en de andere op een stuk met witte coating.

‘Voel zelf maar’, zegt hij als we de baan op een warme zomerdag bezoeken: ‘Dat is een verschil van zo’n 25 graden.’ Op een witte coating kun je dus eerder beginnen met sproeien omdat de achtergrond koeler is, bovendien blijft het ijs langer liggen.

Ook de structuur van de witte verf wordt getest: dat is belangrijk voor de skeeleraars die gebruikmaken van de baan.

‘355 dagen per jaar zijn we skeelerbaan en tien dagen ijsbaan. Maar in die tien dagen komen er misschien wel net zo veel mensen als in de rest van het jaar’, zegt Van Prooije. Om de coating te bekostigen is de ijsvereniging, die nu zo’n duizend leden telt, een inzamelingsactie begonnen.

Het Winterswijkse ijsmirakel trekt aandacht in binnen- en buitenland, vooral toen hier in januari de eerste Nederlandse marathon op natuurijs werd verreden. De KNSB heeft de Winterswijkse baan inmiddels aangewezen als voorbeeld hoe de toekomst van natuurijs veilig kan worden gesteld nu er steeds minder geschaatst kan worden. Van Prooije: ‘We zijn nog lang niet klaar met innoveren. We moeten wel, want de opwarming van de aarde gaat door.’