Achterhoek als voorbeeldregio voor Nederland

Het gaat goed met de Achterhoek. Dat is kort gezegd de conclusie van een recent onderzoeksrapport van Rabobank met de veelzeggende titel ‘Achterhoek als voorbeeldregio voor Nederland’. De afgelopen decennia heeft de economie van de Achterhoek zich solide ontwikkeld en daar komt bij dat de regio de op één na hoogste brede welvaart heeft van Nederland. Vooral op veiligheid en maatschappelijke betrokkenheid scoort de regio erg goed.

Maar niet álles gaat goed in de Achterhoek, concludeert het rapport ook. Niet voor niets luidt de ondertitel ‘Zeven opgaven voor een toekomstbestendige economie’.

Mark Boumans, burgemeester van Doetinchem en lid van de Achterhoek Board, bestaande uit vertegenwoordigers van ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheden, ziet die uitdagingen ook. ‘Die brede welvaart is mooi, maar de demografische omstandigheden in de Achterhoek maken dat we nog niet tevreden achterover kunnen leunen.’

Hij doelt op de vergrijzing en de ontgroening, het vertrek van jongeren naar elders. ‘Op die punten lopen we twintig jaar voor op de rest van Nederland. ‘En dat betekent dat deze regio kampt met een steeds ernstiger tekort aan arbeidskrachten, vooral in de sectoren ICT, techniek, zorg en onderwijs.’

Er moet naarstig worden gezocht naar manieren om jongeren aan de Achterhoek te binden, vindt Boumans. ‘We moeten laten zien dat de Achterhoek een droomlocatie is om te wonen en te werken. Het is hier groen, veilig, mensen groeten elkaar nog, er zijn veel evenementen en de werkgelegenheid is gevarieerd. Slechts weinig mensen weten bijvoorbeeld dat de Achterhoek na Eindhoven en Delft de regio is waar de meeste uitvindingen worden gedaan. Dat maakt het tot een uitstekende plek voor stagiairs en afstudeerders. Dat moeten we beter over het voetlicht brengen, maar deze regio is nogal bescheiden. En er is natuurlijk concurrentie van andere regio’s.’

Om die concurrentie het hoofd te bieden is goede bereikbaarheid met het openbaar vervoer en de auto belangrijk en is woningbouw cruciaal, aldus Boumans. ‘Er is te lang is gewacht met nieuwbouw, omdat het inwoneraantal terugliep en nieuwe huizen niet nodig zouden zijn. Maar als je arbeidskrachten naar de regio wilt lokken, moet je wel een huis voor ze hebben. Anders komen ze niet.’

Ook wat betreft de transitie naar een duurzame en inclusieve economie is er nog wel wat te doen, aldus het Rabobank-rapport. Vooral waar het gaat om inclusief ondernemen, biodiversiteit en circulaire economie. Er is een aanzienlijke groep bedrijven die vooroploopt, maar ook een fors deel dat achterblijft. Dit verschil is in de Achterhoek groter dan in andere regio’s.

Kennisdeling tussen bedrijven is onmisbaar om innovatie te stimuleren en transities te versnellen, valt te lezen in het rapport. Bedrijven kunnen immers veel van elkaar leren. Er is al een goede basis, maar toch worden nog niet alle ondernemers bereikt. Een van de redenen is dat veel mkb’ers druk zijn met hun bedrijf en geen tijd hebben voor randzaken naast hun onderneming. Of ze hebben geen opvolger en zien niet de noodzaak om nog te investeren in hun bedrijf.

Wat kan bijvoorbeeld de Achterhoek Board doen om deze achterblijvers meer te betrekken bij de moderne ontwikkelingen? ‘We proberen de voorlopers in te zetten als voorbeeld’, vertelt Boumans. ‘Bijvoorbeeld met de Open Innovatieprijs die elk jaar wordt uitgereikt. Maar ook regiosubsidies, leerkringen waar wordt gesproken over thema’s als verduurzaming, en innovatiecentra waar kennis wordt gedeeld, moeten achte­rblijvende partijen een zetje in de goede richting geven.’

Volgens het rapport zouden bedrijven groepsgewijs bijvoorbeeld kunnen investeren in onderzoek, langetermijnafspraken maken met onderwijsinstellingen over stageplekken en gezamenlijke inkopen. Individuele ondernemers zijn zo minder tijd kwijt aan dit soort zaken, terwijl ze wel nieuwe kennis opdoen.

Een voorbeeld van samenwerking is Smarthub Development, een vereniging opgericht door en voor ondernemers in de Achterhoek met als doel om de ontwikkeling van medewerkers te stimuleren en faciliteren. Zo wisselen bedrijven onderling cv’s uit: als het ene bedrijf een goede sollicitant niet kan aannemen, kan deze worden doorgespeeld naar een ander bedrijf.

Met het creëren van broedplaatsen voor start-ups en scale-ups kunnen meerdere vliegen in één klap worden geslagen, aldus het rapport. Want dat trekt jongeren, bovendien zijn het voorlopers van de transitie naar een duurzame en inclusieve economie. Op broedplaatsen, zoals de DRU-fabriek in Ulft, is ruimte voor bedrijven anders dan de gevestigde orde. Boumans ziet dat wel zitten: ‘Het mooie van broedplaatsen is dat veel verschillende mensen elkaar ontmoeten en hun kennis kunnen delen.’

Oplossingen voor de uitdagingen waar de Achterhoek voor staat, moeten zo veel mogelijk uit lokale mensen en bedrijven komen, luidt een aanbeveling in het Rabobank-rapport. Dat zorgt voor meer betrokkenheid bij oplossingen. Bureaucratie kan in zo’n geval remmend werken. Communiceer als regio goed over de uitdagingen waar je voor staat en de initiatieven om deze uitdagingen aan te gaan. Maak een uitnodigend verhaal waarin je niet alleen doemscenario’s schetst, maar juist ook de kansen en mogelijkheden benadrukt. Met goede ‘storytelling’ spreek je ook burgers en ondernemers aan die nu nog moeilijk te bereiken zijn.

Mark Boumans maakt zich op het punt van betrokkenheid bij het vinden van oplossingen niet zoveel zorgen. ‘Samenwerking zit in het dna van de regio. Mensen kennen elkaar en werken goed samen. Dat moet ook wel, in een grensregio waar het inwoner­aantal lange tijd daalde: men is ervan doordrongen dat het tij moet worden gekeerd.’