Familie en vanillevla op de terp

Als je het terrein van Erf-1 op loopt, voel je in alles de rijke historie van deze plek. De geschiedenis van de grond gaat terug tot 1432, toen Klaas Mandemaker zich als eerste officiële pachter liet registreren. Destijds waren er geen straatnamen, dus werd het Erf 1.

‘Wij zijn de zoveelste familie die op dit erf boert, wij zitten hier al bijna 150 jaar’, vertelt vader Harry Bruins trots over het erf op de Mandjeswaard. ‘Op het Kampereiland werden door de eeuwen heen 160 erven in pacht uitgegeven. Er zijn er nog een kleine honderd actief.’ Harry stapte in 1987 in de maatschap met zijn schoonouders en vrouw Petra (62). Het bedrijf was destijds nog een gangbare melkveehouderij, maar in 2010 besloten hij en Petra het roer om te gooien: Erf-1 werd biologisch.

In 2012 ontstond (letterlijk) aan de keukentafel een eigen zuivelverwerking. Oudste dochter Irene (38): ‘Mijn moeder wilde iets anders dan de kunstmatige vla uit de supermarkt. Ze ging vla maken met echte vanille. Die vla was ontzettend lekker, wij wilden niets anders meer. Ik werkte toentertijd in het ziekenhuis in Deventer als diëtist en miste het ondernemen. We zijn begonnen in een hokje van vijf bij vijf meter. Toen we tweede werden bij de competitie Smaak van Nederland wisten we dat we veel meer mensen dit wilden laten proeven.’ 

De zuiveltak van Erf-1 groeide. Nog steeds trouwens. ‘Later hebben we ook kaas aan het assortiment toegevoegd’, vervolgt Irene. ‘Kaas is een erg mooi product en ook écht Hollands. Het is een manier om een hoogwaardige dierlijke eiwitbron langer te kunnen bewaren, heel erg lekker en er komt veel mooi ambachtswerk bij kijken. Bovendien kun je er veel melk in verwerken; voor 1 kg kaas hebben we 9 liter melk nodig.’

Het succes van de zuivel zorgde ook voor uitdagingen. In 2019 verhuisden de 70 melkkoeien naar een locatie die de familie elders in de buurt had overgenomen – Erf-32. Zoon Klaas-Jan (36) runt deze locatie, waar nu 160 melkkoeien staan. De verhuizing loste de logistieke krapte op Erf-1 op, maar zorgde tegelijkertijd voor een zware fase. Irene: ‘Die omslag was een moeilijke periode. Beide bedrijven waren niet meer op orde, niets stond meer op de goede plek. Stapje voor stapje zijn we verder gegaan met de ontwikkeling van het bedrijf en onze producten – niet wachten op een perfect eindproduct of de ideale situatie, maar gaandeweg zien wat wel of niet werkt. Er is een woord voor: iteratief ondernemen. Dat je elke keer een stukje van de puzzel legt zonder dat je het eindresultaat ziet. Dat was pittig.’

Inmiddels is het familiebedrijf bedrijf opgedeeld in drie bedrijven. Broer Klaas-Jan (36) leidt het melkveebedrijf op Erf-32 en heeft samen met zijn vrouw Mellanie drie kinderen: Thijs, Sven en Lotte. Dochter Marije (32) en haar man Joeri beheren het jongveebedrijf en de recreatietak met de camperplaats en vakantiewoning. Zij wonen sinds een paar jaar met hun kinderen Merel (4) en Naud (2) in het woonhuis op het erf. Samen met Harry en Petra verzorgen zij het jongvee dat nog op deze locatie staat. Net als Irene en Petra liggen ook Marijes wortels in de zorg. Irene is agro-diëtist en brengt met haar bedrijf ERF-1 bv agro, food en health bij elkaar. Ze heeft twee kinderen: Owen (10) en Lauren (8). Daarnaast is ze verantwoordelijk voor de educatie vanuit het bedrijf. Erf-1 is aangesloten bij Boerderij Educatie Nederland. Leerlingen van zowel het basisonderwijs als van middelbare scholen, speciaal onderwijs, bso’s en peuterspeelzalen kunnen een les volgen op de boerderij. Alleen jongste dochter Paula (29) werkt als stewardess.

Samen vormt de familie een front tegen het huidige voedselsysteem. ‘Onze landbouw is een ingrediëntenlandbouw geworden’, zegt Harry. ‘Zeventig procent van alle producten van boeren wordt verwerkt tot hoogwaardige ingrediënten voor fabrieken. De boer krijgt maar een fractie van wat de consument betaalt. Als boeren niet genoeg gewaardeerd worden, kunnen ze niet goed zorgen voor hun grond.’ 

Irene probeert die kloof te dichten door haar medische achtergrond te koppelen aan de boerderij. ‘Als agro-diëtist wil ik dat consumenten zich weer kunnen verbinden aan voedselproductie’, zegt ze. ‘Waar komt jouw voedsel vandaan en durf je zelf ook verantwoordelijkheid te nemen voor wat je in je mond stopt? Mensen willen gewoon lekker eten en het moet gemakkelijk zijn, maar er hoort een stuk bewustwording bij. Dat kan in de toekomst op Erf-1 onder andere door middel van advies en voorlichting. De gezondheidszorg zou daarnaast veel meer aan preventie moeten doen.’ Bouwen aan die bewustwording vraagt om een langetermijnvisie, iets wat op een pachtbedrijf extra complex is. De pachtconstructie maakt grote investeringen namelijk risicovol, aangezien alles gekoppeld blijft aan de grond van de verpachter.

Toch kijkt de familie positief naar de toekomst. In januari 2027 treedt Harry officieel uit de maatschap en de VOF. Het juridische traject is al afgerond, waardoor hij straks alleen nog als medefinancier, klusjesman en adviseur betrokken blijft. ‘Ik zit niet meer voorop de fiets. Ik geloof in vrijheid en eigen verantwoordelijkheid, dus ik laat de kinderen bewust veel ruimte.’ 

Die vrijheid kregen de kinderen vroeger ook al; er was tot 2013 helemaal geen sprake van opvolging. Irene: ‘Heel fijn, want je moet je eigen kracht ontdekken en niet iets opgedragen krijgen. Ik heb op mijn beurt ook totaal geen verwachtingen van onze eigen kinderen, absoluut niet. Je moet eerst de wereld in gaan en ontdekken waar je passie ligt. Wij pushen hen net zomin als onze ouders dat vroeger bij ons deden. Als je weet dat stoppen of een ander pad kiezen altijd een optie blijft, geeft dat juist de rust en de ruimte om te bouwen aan de toekomst.’