7 min

‘Dit bouwplan past echt bij ons’

Reportage

Als Erik van Haperen uit Beek en Donk vanuit zijn toekomstige leefkeuken uitkijkt over het metershoge onkruid waar over een jaar zijn nieuwe tuin ligt, wil hij zijn dorpsgenoot Cor Engels bijna om de hals vallen: na drie jaar voorbereiding wordt zijn nieuwe patiowoning eindelijk werkelijkheid. Met nog dertien andere kopers is Van Haperen collectief particulier opdrachtgever van nieuwbouwproject Kerkakkers. ‘Samen bouwen is ontzettend leuk, het past helemaal bij wie wij zijn.’

Het bouwterrein aan de Kerkakkers in Beek en Donk ligt er deze ochtend verlaten bij – nóg wel. Binnenkort zit de vakantie erop en is de bouw weer in bedrijf. Deze stilte voor de storm biedt Erik van Haperen de kans om even rond
te kijken in zijn toekomstige seniorenwoning. Het is de eerste keer dat hij er rondloopt sinds de binnenmuren zijn gezet. ‘Ik zie mezelf al helemaal zitten aan onze nieuwe keukentafel. Mijn vrouw Annet en ik willen een grote leefkeuken met plek voor de hele familie. De oude keukentafel verhuist straks naar de overkapping, die daar rechts aan het huis wordt gebouwd’, wijst hij. ‘Ik verheug me enorm op de tuin en de contacten in de buurt.’

We beslissen alles als groep

Dat Van Haperen staat te popelen om te verhuizen, is niet vreemd. Als hij medio 2024 de sleutel in ontvangst neemt, zijn er vier jaar verstreken. Die lange aanloop hoort nou eenmaal bij Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO); de bewoners zijn sámen opdrachtgever voor het bouwproject van veertien seniorenwoningen. ‘We beslissen alles als groep, daardoor is het proces minder vastomlijnd en duurt het langer’, verklaart dorpsgenoot Cor Engels, terwijl hij met Van Haperen door diens keuken-in-wording loopt. Engels is voorzitter van de CPO-vereniging waarvan alle kopers lid zijn.

Aanvankelijk waren zijn vrouw en hij ook van plan om hier te gaan wonen, maar ze besloten toch hun bestaande woning te verbouwen: ‘We wonen daar zo fijn.’ Op verzoek van de anderen bleef Engels wel voorzitter. ‘Ik doe dat met plezier. Dit is een uniek project in Laarbeek en de samenwerking met de gemeente is uitgesproken goed.’

Veel interesse, weinig kopers

De interesse voor het CPO-plan was in eerste instantie groot: ‘Naar de eerste informatieavond kwamen maar liefst 65 mensen’, vertelt Engels. ‘De helft daarvan viel echter snel weer af. We hadden de tijd niet mee: corona en de energiecrisis zorgden voor onzekerheid over de planning en de kosten. Daar komt bij dat bouwen met een groep niet iedereen aanspreekt.’

Uiteindelijk bleek het oorspronkelijke plan van 28 woningen niet haalbaar, dus schaalde de vereniging af naar 14 stuks. Doordat zoveel mensen afhaakten, konden Van Haperen en zijn vrouw later alsnog instappen. ‘Dit project past echt bij ons’, vertelt hij. ‘Wij willen niet alleen samen bouwen, maar ook samen leven. De goede contacten die we als buurt nu al hebben opgebouwd, versterken de saamhorigheid.’ Van Haperen wijst op een strook grond. ‘Kijk, daar komt straks een boom met een zitje waar we elkaar kunnen ontmoeten.’

‘Alsjesamenbouwt,moetjeookwaterbijdewijnkunnendoen.Wielieveralleszelfbepaalt,kanerbeternietaanbeginnen’

Bossche School

Ook architect Willem Keeris van Keeris Architecten uit Eersel en procesbegeleider Marco Vlemmix van Bouwen In Eigen Beheer (BIEB) uit Eindhoven komen deze ochtend een kijkje nemen op het bouwterrein. Beiden hebben veel ervaring met CPO en werken al jaren samen. ‘Die expertise heb je als onervaren opdrachtgevers echt nodig’, vindt Engels. Keeris wijst op de tekening van het bouwplan, die aan het hek hangt.

Kwestie van creativiteit

‘Waar ik het meest trots op ben, is dat we hier 14 unieke woningen realiseren, die toch een samenhangend geheel vormen. Dat dit zo goed is gelukt, is niet alleen een kwestie van creativiteit. De manier waarop je met de hele groep het ontwerpproces doorloopt, is minstens zo belangrijk.’ En daar komt Vlemmix in beeld: ‘We starten altijd vanuit het gezamenlijk belang. Pas als iedereen het eens is over het totaalontwerp, gaan we kavels verdelen. Op die manier is er geen ruimte voor eigenbelang, bijvoorbeeld bij het intekenen van de parkeerplekken. Toen we van 28 naar 14 woningen gingen, hadden we nog alle ruimte om de verkaveling en de woningen aan te passen. Als we al kavels hadden toegewezen, was dat veel moeilijker geweest.’

Het beeldkwaliteitsplan van de gemeente schiep duidelijke kaders; zo had Keeris de opdracht om in de sfeer van de Bossche School te ontwerpen. Daarbinnen had hij veel vrijheid om samen met de groep tot een plan te komen: ‘Het is mijn taak als architect om het proces goed te sturen, maar ook ruimte te creëren voor gezamenlijke gedachten- en besluitvorming. Bij CPO passeren meestal veel meer varianten de revue dan bij een projectontwikkelaar’, vertelt hij. ‘Daar staat tegenover dat de betrokkenheid en het enthousiasme van de bewoners groot is. Dat geeft veel voldoening.’

Meeste stemmen gelden

Nog voordat Keeris begon met tekenen, maakte Vlemmix met de groep duidelijke afspraken over de manier waarop ze besluiten zouden nemen: ‘We werken volgens het democratische principe “de meeste stemmen gelden”, maar we streven er altijd naar zoveel mogelijk mensen blij te maken. Toch moeten ze soms ook bereid zijn om wat water bij de wijn te doen. Mensen die dat niet kunnen, vallen uiteindelijk vaak af. Als je liever alles zelf bepaalt – wat mag! – kun je beter zelf een eigen bouwkavel kopen.’

Een mooi voorbeeld van een concessie is de keuze van het metselwerk. Engels pakt een paar grijsbeige stenen van een pallet en loopt ermee naar Van Haperen. ‘Wat vind je ervan?’, vraagt hij. ‘Het valt me toch niet tegen’, antwoordt die. ‘De baksteen die Willem eerst voorstelde, vonden de meesten te duur. Er volgde een lange zoektocht naar een alternatief; Cor reed heel Nederland door om foto’s te maken van allerlei gevels. Deze baksteen was niet onze eerste keuze, maar er was een ruime meerderheid vóór, dus stemden Annet en ik ook in. Je kunt niet overal je zin in krijgen.’

Twee logeerkamers

Over de inrichting en afbouw van hun eigen woning hebben de bewoners wél volledige zeggenschap. Keeris: ‘Je ziet op de tekening dan ook dat niet één verdieping hetzelfde is.’ Van Haperen koos voor een riante verdieping met twee logeerkamers voor de (klein)kinderen en een badkamer met ligbad. ‘Zolang ik nog in bad kan stappen, vormt die trap ook geen probleem. Op de begane grond krijgen we een ruime inloopdouche, dat is ook handig als we hulpbehoevend mochten worden.’

Terwijl de mannen nog even aanschuiven in de warme bouwkeet die binnenkort weer bevolkt wordt door de mannen van Bouwbedrijf Hartman uit Heusden, concluderen ze unaniem dat de voldoening van het samen bouwen schuilt in de kwaliteit van het resultaat. ‘Bij CPO bouw je tegen kostprijs, dat kan gemiddeld vijftien procent schelen’, vertelt Vlemmix. ‘Maar de praktijk leert dat bewoners meestal toch kiezen voor een betere woning voor hetzelfde geld. Na afloop vindt iedereen dat hij het mooiste huis heeft; dát is de kracht van samen bouwen.’ <

CPO: Samen bouwen, samen wonen, samen leven

Als een van de grootste hypotheekverstrekkers van Nederland ziet Rabobank het aantal financieringsaanvragen voor bouwprojecten in Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) toenemen. ‘Een goede ontwikkeling, want collectieve bouwprojecten zijn vaak duurzamer, goedkoper en efficiënter. Bovendien vergroten ze de betrokkenheid van bewoners bij elkaar en hun buurt’, vindt Business Development Manager Ellis van der Hagen. ‘Maar het zijn vaak ook complexe projecten, waar je een lange adem voor moet hebben. Rabobank helpt op verschillende manieren om het samen bouwen sneller van de grond te krijgen.’

De Rabobank CPO-desk staat collectieve zelfbouwers bij met raad en daad. ‘Vooral in de beginfase is er veel behoefte aan goed advies’, verklaart Van der Hagen. ‘Onze financieel adviseurs Daniek van der Zanden en Niek Pietersma hebben zich gespecialiseerd in CPO; zij weten alles van financiën en regelgeving, maar zetten ook hun netwerk in om projecten vooruit te helpen. Zo is Rabobank partner van CrowdBuilding: hét platform voor samen bouwen in Nederland, waar woningzoekenden elkaar vinden en in contact komen met gemeenten, bouwpartners en begeleidingsorganisaties.’

CPO-projecten kunnen daarnaast in de opstartfase een beroep doen op de Rabo Ontwikkelbijdrage van maximaal 5.000 euro. Ook stelt de bank gratis vergaderruimte beschikbaar en worden er regelmatig lezingen gegeven. ‘CPO is een mooie manier om meer mensen sneller en goedkoper aan een fijne woning te helpen’, vindt Van der Hagen. ‘De behoefte is er zeker: onze CPO-desk heeft al tientallen informatieverzoeken ontvangen en meer dan dertig projecten in beeld.’

Meer weten? Mail onze experts Daniek van der Zanden en Niek Pietersma van de CPO-desk: cooperatiefbouwen.OBR@rabobank.nl

  • Auteur: Laura van der Burgt
  • Fotograaf: Ad Vereijken

Meer lezen over dit onderwerp?