5 min

‘Biobased bouwen heeft de toekomst’

Interview

Boerin Ellis Lugtenberg (46) uit Olst is altijd op zoek naar nieuwe verdienmodellen én innovatieve manieren om duurzamer te werken. En dan het liefst samen met mensen uit andere sectoren, zodat iedereen zijn steentje kan bijdragen. Ze zet zich met hart en ziel in voor de Sallandse biobased bouwketen, waarbij boeren gewassen verbouwen die gebruikt worden voor de bouw. ‘Er is in deze regio op dit moment tien hectare in gebruik waarop onder andere vezelhennep wordt geteeld voor de bouw.’

OOIT WAREN ELLIS Lugtenberg en haar echtgenoot Tom aanwezig op een agrarische bijeenkomst. Iedereen moest gaan staan en er werd gevraagd wie de eerste generatie op zijn of haar boerderij was; dan mocht je gaan zitten. Vervolgens mocht de tweede generatie gaan zitten, toen de derde, enzovoorts. Ellis (46) en Tom (47) behoorden tot de mensen die als langste bleven staan. ‘Dan besef je hoe bijzonder het is om de zevende generatie te zijn’, zegt Ellis.

‘De familie van Tom bestiert boerderij De Riet al sinds de eerste helft van de negentiende eeuw. Vroeger was het een gemengd bedrijf met kippen, varkens en schapen, zoals de meeste boerderijen in die tijd. Ten tijde van mijn schoonouders werd het een melkveebedrijf.’

Dubbeldoelras

Momenteel telt het boerenbedrijf van de Lugtenbergs, gelegen in Olst, 150 MRIJ- koeien. MRIJ staat voor Maas-Rijn-IJssel. Het is een zogenaamd dubbeldoelras, de koeien leveren zowel melk als vlees. Hoewel Ellis’ grootouders ook een boerderij hadden, was het agrarische leven niet haar roeping. Haar ouders kozen ook een ander pad, en Ellis zelf deed een hbo-opleiding Retail Management. Ze leek voorbestemd voor een carrière bij een grote supermarktketen, waar ze in een ontwikkeltraject zat. Maar ja, de liefde…

Zo’n 25 jaar geleden ging ze bij Tom op de boerderij wonen. ‘Je weet dat er ooit een overname gaat komen, dus je gaat met elkaar praten over de toekomst. Wil je er als partner bij of niet, en wat wil je dan doen? Ik vond het toch wel heel bijzonder om zo’n oud familiebedrijf samen verder te ontwikkelen, dus ik ben er heel bewust in gestapt.’

Boer-in-ontwikkeling

De nieuwe situatie bracht de innovatieve ondernemer in haar boven. Er moesten immers meer mensen – met name vrouwen – zijn die worstelden met het feit dat ze volledig willen meedraaien op het boerenbedrijf van hun partner, maar zelf de kennis ontberen en daardoor het vak alleen maar kunnen leren in de praktijk.

‘Er waren alleen maar boekhoudcursussen. Vanuit een provinciaal project ontwikkelde ik daarom de tweejarige leergang Boer-in-Ontwikkeling, in samenwerking met mbo Landstede in Raalte en Aeres Hogeschool in Dronten. In vier modules leerde je alle ins en outs van de melkveehouderij, zodat je als partner een betere positie in het bedrijf kunt krijgen. Het heeft vijf jaar gedraaid, tot aan de coronacrisis. Tegen die tijd liep het aantal deelnemers ook terug, we hadden de meeste boeren­partners uit de omgeving wel in de studiezaal gehad.’

Versnelling

Inmiddels kent het agrarisch bedrijf geen geheimen meer voor Lugtenberg. Ze is verantwoordelijk voor de verzorging van de kalfjes en voor alles met betrekking tot de grote vergader- en trainingsruimte – de vroegere deel van de boerderij – die ze verhuren. ‘Daarnaast hebben we natuurlijk de dubbeldoelkoeien, dus eens in de zeven weken verkopen we vlees aan vaste klanten. Dat is ook mijn pakkie-an.’

Toch is Ellis misschien wel het drukste met alle projecten die ze ernaast doet. Want ze is altijd aan het denken hoe dingen beter kunnen. Voor het bedrijf, maar ook voor de planeet. Duurzaamheid staat hoog op de agenda. Enkele jaren geleden werd ze voorzitter van de ‘council’ van LandvanWaarde, een initiatief dat partijen zoals overheden, banken, het bedrijfsleven en Sallandse boeren bij elkaar brengt om met elkaar meer biodiversiteit op de boerderij te realiseren, en kwesties als de stikstofproblematiek te onderzoeken.

‘We bekeken hoe we de natuur meer onderdeel konden maken van boerenbedrijven, en hoe daarmee geld verdiend kon worden. Dat leidde uiteindelijk tot een “bidbook”, een uitgebreid document met onze bevindingen en voorstellen, ook met betrekking tot nieuwe verdienmodellen voor agrariërs. Een van die voorstellen betrof een biobased bouwketen in Salland. Dat zijn we met verschillende partijen verder gaan uitwerken. Rabobank, waarmee we om tafel zaten over het biobased bouwen, heeft ons gekoppeld aan Building Balance, een landelijk transitieprogramma dat een versnelling wil realiseren in het gebruik van biogrondstoffen in de bouwsector.’

‘Ikbenheelbewustinhetfamiliebedrijfgestapt’

Vezelhennep

De biobased bouwketen, waarbij boeren gewassen telen waar duurzame bouwmaterialen van gemaakt worden, bevindt zich momenteel in een veelbelovende pilotfase. ‘Er is in deze regio op dit moment tien hectare in gebruik waarop onder andere vezelhennep wordt verbouwd voor de bouw. We zijn aan het onderzoeken wat er allemaal mogelijk is.’

‘Voor een akkerbouwer is het makkelijker om hier een stuk land voor te reserveren dan voor een boer met een melkveehouderij; die heeft zijn land voor vee nodig. Loont het dan om een deel van het vee af te stoten? Dat zijn vraagstukken die op tafel liggen. Ook moeten we nog veel meer onderzoek doen naar de gewassen. Welk gewas doet het goed op natte grond en welk gewas heeft juist meer droogte nodig? Kun je gewassen misschien dubbel inzetten? Er zijn gewassen waarvan je bijvoorbeeld de bovenkant als krachtvoer zou kunnen gebruiken, zoals sorghum en zonnekroon. Hoe dan ook heeft biobased bouwen de toekomst.’

Werkweken van tachtig uur

Als alles gaat zoals gepland, worden er in 2030 op duizend hectare land in de regio biobased gewassen verbouwd. De materialen moeten in drieduizend huizen – nieuwbouw én gerenoveerd – verwerkt worden. Ellis is lang actief geweest in de gemeentepolitiek, maar daar is ze vijf jaar geleden mee gestopt. Haar vier tienerdochters vroegen net iets te vaak: ‘Mam, ga je nou wéér weg?’

Met alle nevenactiviteiten zijn werkweken van tachtig uur echter nog steeds geen uitzondering. ‘Maar dat geeft niet, want ik vind alles wat ik doe ontzettend leuk. Vooral het sámen nadenken over oplossingen maakt me blij en geeft bakken energie.’ <

De portretten bij dit interview zijn gemaakt door Frank Ruiter. Rabo &Co kreeg een kijkje achter de schermen en sprak met Frank over hoe hij te werk gaat en wat hem inspireert.

  • Auteur: Suus Ruis
  • Fotograaf: Frank Ruiter

Meer lezen over dit onderwerp?